Waterlooplein

waterloopleinmarkt blijft je verbazen

Waterlooplein Historie

 

 



Ontstaan Waterlooplein E-mailadres
vrijdag 08 augustus 2008 12:54

Het Waterlooplein is naar Amsterdamse begrippen niet oud. Toch ligt het midden in een buurt waarvan de geschiedenis teruggaat tot de middeleeuwen, maar van het Waterlooplein was toen nog geen sprake. Die naam werd officieel pas vastgesteld op de 16de december 1883. Het raadsbesluit van die dag vermeldt niet welke redenen aan dat besluit ten grondslag lagen, maar aannemelijk is dat het stadsbestuur door deze naamgeving een wat verlaat eerbetoon wilde brengen aan de helden van het slagveld, waar Napoleon de genadeslag werd toegebracht. De vraag ligt voor de hand wat er dan was vóór het Waterlooplein Waterlooplein werd. Het antwoord is zo Amsterdams als het maar kan zijn: water.
In minder formele zin is het plein natuurlijk wel heel oud.

Vlooyenburg of Vloonburg werd het stuk land genoemd, dat even buiten de oorspronkelijke middeleeuwse en ommuurde stad lag, op de noordelijke oever van de Amstel, die daar nog altijd met een speelse bocht naar het westen buigt en vroeger via Rokin en Damrak zijn weg naar het IJ vervolgde. De vlooien uit die naam hebben niets te maken met de hinderlijke insecten van toen en nu en nog minder met de vlooienmarkt die er later kwam, een naam trouwens, die Amsterdammers nauwelijks zullen gebruiken. Vlooyenburg werd door het water van de Amstel voortdurend overstroomd. Vlooyen is gewoon vloeien, anders niet. Aan dat vloeien zou een eind komen toen in 1593 werd besloten de middeleeuwse stad uit te breiden. Het tot dusver onbebouwde stuk grond werd een keurig vierkant eiland, omgeven door de Amstel, de Verwersgraft nu Zwanenburgwal , de Houtgracht en de Leprozengracht

Het plein ontstond toen in 1882 de Leprozengracht en de Houtgracht werden gedempt. De foto hiernaast toont de situatie in 1880. De gracht in de voorgrond is de Leprozengracht. De gracht die vanaf links voorlangs de kerk loopt is de Houtgracht.




Vlooyenburgh in de 17de eeuwLeprozengracht op de achtergrond de Mozes en Aäronkerk


Houtgracht op de achtergrond de Mozes en Aäronkerk Houtgracht gezien vanaf Mozes en Aäronkerk


Houtgracht, links Houtkopersdwarsstraat
De Houtgracht bij de Zwanenburgwal richting Zuiderkerkstoren

De emotie laaide hoog op toen de toenmalige bestuurders beslisten dat de voornamelijk Joodse kooplieden die in de omgeving (Jodenbreestraat) hun handel dreven, maar op dit Waterlooplein moesten gaan staan.
Jodenbreestraat Jodenbreestraat gezien naar de Zuiderkerkstoren
gedempt ±1890, op de lege plek tussen de huizen zal later de markt komen Waterlooplein ±1900
De Waterlooplein-markt werd in 1893 een dagmarkt, zes dagen in de week, 's zaterdags gesloten natuurlijk.
Dit Waterlooplein bloeide op als een markt waar werkelijk van alles te koop was.
Waterlooplein stoffen verkoop ±1900
Waterlooplein ±1929
De echte Joodse Waterlooplein-markt is met de   Jodenvervolging   in 1941 voorgoed verdwenen.
De markt heeft zich na de oorlog hersteld, maar is nooit meer de oude geworden.
 
1940 - 1945 E-mailadres
In begin 1941 kwam er een veroordeling dat alle Joden zich moesten laten registreren.
Er kwamen borden met "voor Joden verboden" en borden met "Joodse wijk".

Joodsche wijk
Deze veroordeling wekte veel woede op. In de illegale bladen werd hevig stelling hier tegen genomen.
De manier waarop de WA (een afdeling van de NSB) deze veroordeling handhaafde ging alle perken te buiten.
Er werden in de "Jodenhoek" ruiten ingeslagen,vernielingen aangericht en mensen mishandeld door de WA.

waterlooplein 1941

Op 10 februari kwam het tot een confrontatie tussen de WA en de Joodse knokploegen.
Hierna werd de Joodse wijk volledig afgegrendeld. Op 22 februari werden 425 Joodse mannen als vergelding opgepakt
en afgevoerd naar het vernietigingskamp Mauthausen.. Dit was de aanleiding tot de grote en massale "februari staking"
een groots protest van de Amsterdamse bevolking tegen deze wreedheden.
Dit wordt jaarlijks herdacht bij het standbeeld van de Dokwerker.

Na de oorlog drong de gruwelijke waarheid omtrent de vernietigings kampen pas goed door. De Joodse wijk (de Jodenhoek) was leeg, de huizen die ontruimd waren door de Duitse bezetters waren geplunderd, gesloopt of opgestookt in de koude winter van 1944. En van de Joodse bevolking is maar een bitter klein deel terug gekeerd. Weg waren ze, die handelaren, de straathandel, de drukte. Het was stil geworden in de wijk. Met de wederopbouwwet van 1950 is een begin gemaakt om deze buurt weer bewoonbaar te maken..

Het zou nog vele jaren duren voordat de buurt weer een bewoonbaar uiterlijk kreeg, de Nieuwmarktrellen, het verzet tegen de bouw van de metro en de bouw van het stadhuis zorgden voor veel beroering.

 
Handel en Wandel E-mailadres
Voor de oorlog was de Waterloopeinmarkt
een markt geboren uit armoe.
waterlooplein Waterlooplein 1930
Door de in- en verkoop kon je als het mee zat,
wat extra verdienen om het meestal sobere
bestaan wat te verbeteren.

waterlooplein markt voor de oorlog waterlooplein van alles te koop toen

Opkopers, morgensterren, grondwerkers, standwerkers,
hoogwerkers en kooplieden. Iedereen probeerde op zijn
manier wat te verdienen of bij te verdienen.

Waterlooplein winter 1930

 

Waterlooplein Moses en Aaron kerk
Na de oorlog profiteerden de kooplieden van de grote vraag die er was naar gebruiksgoederen.
Ook overtollige legervoorraden waren er volop te krijgen.
Na 1950 volgde er een periode dat veel mensen weer eens iets nieuws in huis moesten hebben.
En waar kwam de oude inboedel terecht?
Jaren zeventig
Waterlooplein jaren zeventig

De bloeitijd van de  Waterloopleinmarkt was in de jaren 60 en 70.
Hippietijd, flowerpower, Amerikaanse toeristen, antiek en curiosa het kon niet op.

Zie ook veel gebruikte woorden in de handel.

 
Aanleg Metro E-mailadres
Begin 1970 wordt een begin gemaakt met de bouw van het oostelijk deel van de metro, de Oostlijn.
Voor de bouw van de 3,5 kilometer lange metrobuis moest een groot deel van de Nieuwmarktbuurt gesloopt worden, ook een groot gedeelte van het Waterlooplein viel ten prooi aan de sloophamer. Dit kwam doordat men bovengronds bouwde, waarbij grote betonnen caissons moesten worden afgezonken. Gedurende de bouw van de metro zwierf de markt rond de bouwputten.

Afzinken van caissons op het Waterlooplein

Afzinken van caissons op de Zwanenburgwal

Aanleg metrobuis


Aanbouw metro naast de markt


Aanleg metro station 1975
Waterlooplein en omgeving in 1934 Waterlooplein en omgeving in 1975
 
Stadhuis Muziektheater E-mailadres

In 1977 moest de Waterloopleinmarkt, voor de bouw van het stadhuis, verhuizen naar een terrein aan de Rapenburgerstraat.
Dat gaf de nodige emotie. Er werd besloten dat als het stadhuis klaar was de Waterlooplein markt weer terug mocht naar de oude plaats.

Op 30 april 1977 had Amsterdamse burgermeester, dr. I. Samkalden, het nieuwe terrein tussen Valkenburgerstraat en Rapenburgerstraat geopend, 9200 vierkante meter groot, plaats biedend aan 211 kramen met in het midden een luifel / overkapping.

Waterlooplein 1976

Terrein op Rapenburg wordt voorbereid voor de markt Waterloopleinmarkt '77




De Waterloopleinmarkt op Rapenburg op de achtergrond Waterloopleinmarkt '77
Stadhuis-Muziektheater in aanbouw, gezien vanaf de Mozes en Aäronkerk Bouwput Stadhuis-Muziektheater 1983
 
Periode tot heden E-mailadres
Sinds 1 oktober 1988 bevindt de markt zich weer op het Waterlooplein de markt bestaat uit 300 plaatsen en is zes dagen in de week geopend.

Tegenwoordig moet de koopman voldoen aan allerlei wettelijke bepalingen zodat het "gescharrel" nauwelijks meer voorkomt. De tegenwoordige koopman is een bewuste ondernemer die precies weet wat er te koop is en hoe dit aan de man(vrouw) te brengen. Het valt echter niet mee op 6 meter genoeg te verdienen om er een gezin van te onderhouden. Toch is de Waterlooplein markt nog steeds een springplank voor beginnende kooplieden. Ook de kooplieden uit andere culturen (op het Waterlooplein staan wel 20 culturen) proberen er wat te verdienen. Hoogtij dagen zijn de zomermaanden als de toeristen stroom het grootst is. Waterloopleinmarkt 1994

Waterloopleinmarkt augustus 2005 Waterloopleinmarkt augustus 2008
De markt doorstond een bewogen geschiedenis, oorlog, verhuizing en weer terug op haar drastisch vernieuwde stek.
Zelfs aan de voet van het stadhuis wist ze haar volkskarakter te behouden

Bronnen:
Wikipedia
Foto's: Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad
Foto's: Kooplieden van de Waterloopleinmarkt
Evert Werkman: Waterlooplein
Theo Bakker www.theobakker.net (vlooyenburg)
Waterloopleinmarkt vroeger, onderdeel van www.mokums.nl

Veel gebruikte woorden in de handel: Waterlooplein Woordenlijst

November 2013, de gehele geschiedenis Waterloopleinmarkt en buurt van 1600 tot heden is samengevat in een prachtige video door Gerrit Schuurman

 Waterlooplein: de geschiedenis - Waterloopleinmarkt
Waterlooplein: de geschiedenis - Waterloopleinmarkt
 De Gedempte Grachten van Amsterdam - demping van o.a. Leprozengracht en Houtgracht (Waterlooplein), Lazarushuis oftewel Leprozenhuis
De Gedempte Grachten van Amsterdam - demping van o.a. Leprozengracht en Houtgracht (Waterlooplein), Lazarushuis oftewel Leprozenhuis